Cidade Velha op Santiago: de geschiedenis van Afrika’s oudste koloniale stad

Wist je dat de oudste koloniale stad van Afrika ten zuiden van de Sahara in Kaapverdië ligt? Cidade Velha op het eiland Santiago werd in 1462 door de Portugezen gesticht en is sinds 2009 het enige UNESCO Werelderfgoed van Kaapverdië. Op een dagtrip vanuit Praia loop je tussen ruïnes, een wit marmeren schandpaal en een fort dat de stad eeuwenlang verdedigde tegen piraten. In dit artikel lees je alles over de geschiedenis, de belangrijkste bezienswaardigheden en hoe je er zelf naartoe reist.

Inhoudsopgave

• De oudste koloniale stad in de tropen
• UNESCO Werelderfgoed sinds 2009
• Bezienswaardigheden in Cidade Velha
• Praktische info: hoe kom je er?
• Eten en drinken in Cidade Velha

De oudste koloniale stad in de tropen

Toen Portugese zeevaarders in 1460 voor het eerst voet aan wal zetten op Santiago, waren de Kaapverdische eilanden nog volledig onbewoond. Twee jaar later, in 1462, stichtte de Genuese kapitein António da Noli (in Portugese dienst) een nederzetting aan de monding van een rivier in het zuiden van het eiland. De naam: Ribeira Grande, oftewel “grote rivier”.

De locatie was zorgvuldig gekozen. Een diepe vallei met zoet water, een natuurlijke haven en een strategische positie tussen Europa, Afrika en het latere Amerika. Binnen enkele decennia groeide Ribeira Grande uit tot een belangrijk knooppunt voor de transatlantische handel. Ook tot iets veel duisterders: het werd het centrale doorvoerpunt voor de transatlantische slavenhandel. Afrikaanse mannen, vrouwen en kinderen werden hier vastgehouden voordat ze werden verscheept naar Brazilië, het Caribisch gebied en Noord-Amerika.

In de 16e eeuw was Ribeira Grande de op één na rijkste stad van het Portugese rijk. Beroemde ontdekkingsreizigers als Vasco da Gama (1497), Christoffel Columbus (1498) en Ferdinand Magellaan (1522) deden de haven aan tijdens hun expedities.

Aanvallen door piraten en het einde van de bloei

De rijkdom van de stad bleef niet onopgemerkt. In 1585 plunderde de Engelsman Francis Drake het stadje. De Portugezen reageerden met de bouw van een fors verdedigingsfort, maar dat kon de neergang niet voorkomen. In 1712 viel de Franse kaper Jacques Cassard binnen en plunderde de stad zo grondig dat ze er nooit meer bovenop kwam.

In 1770 werd de hoofdstad officieel verplaatst naar het beter te verdedigen Praia. Vanaf dat moment heette Ribeira Grande “Cidade Velha”, oftewel “oude stad”. De stad verviel langzaam tot het vissersdorpje dat het vandaag de dag nog is.

UNESCO Werelderfgoed sinds 2009

In 2009 plaatste UNESCO het historisch centrum van Ribeira Grande (Cidade Velha) op de Werelderfgoedlijst. Het is tot op de dag van vandaag het enige UNESCO Werelderfgoed in Kaapverdië.

UNESCO erkent Cidade Velha onder drie criteria:

• Criterium ii: de stad speelde een sleutelrol in de internationale maritieme handel en de uitwisseling van plantensoorten tussen continenten
• Criterium iii: Cidade Velha is getuige van drie eeuwen Atlantische slavenhandel en de gevolgen daarvan
• Criterium vi: de stad is de bakermat van de eerste creoolse samenleving ter wereld, een vermenging van Afrikaanse en Europese culturen

UNESCO formuleert het zelf zo: Cidade Velha was de eerste Europese koloniale nederzetting in de tropen. Of je het nu hebt over “ten zuiden van de Sahara” of “in de tropen”, de boodschap blijft: dit is een plek waar de wereldgeschiedenis is geschreven, met alle pijnlijke kanten van dien.

→ Lees ook: alles over de geschiedenis van Kaapverdië

Bezienswaardigheden in Cidade Velha, Santiago

Cidade Velha is klein, maar telt verschillende historische bezienswaardigheden die je makkelijk te voet bezoekt. Hieronder de belangrijkste op een rij.

Pelourinho: de schandpaal op het centrale plein

De Pelourinho is een witmarmeren schandpaal die in het begin van de 16e eeuw (rond 1512-1520) op het centrale plein werd geplaatst. Aan deze paal werden slaven publiekelijk gegeseld en gestraft. Tegelijk werd het plein gebruikt voor de verkoop en verhandeling van slaafgemaakte mensen.

Vandaag de dag staat de schandpaal er nog altijd. Het is een van de oudste monumenten van Kaapverdië en een indringende herinnering aan een zwarte bladzijde uit de geschiedenis. Sta hier even stil voor je verder loopt.

Forte Real de São Filipe

Hoog op een heuvel boven het stadje torent het Forte Real de São Filipe, gebouwd tussen 1587 en 1593 in opdracht van koning Filips II. Het fort werd opgericht na de aanval van Francis Drake en moest verdere piratenaanvallen voorkomen. Op zo’n 120 meter boven zeeniveau heb je hier vanaf de muren een prachtig panorama over de stad en de Atlantische Oceaan.

De steile klim naar boven is een kleine inspanning, maar het uitzicht maakt veel goed. Een entreeticket kost zo’n 500 escudo’s (€4,50). Met hetzelfde ticket krijg je ook toegang tot het klooster van São Francisco. TIP! Ga rond het einde van de middag voor de mooiste lichtval over de baai.

Nossa Senhora do Rosário: de oudste koloniale kerk ter wereld

De Igreja Nossa Senhora do Rosário werd al in 1495 gebouwd en geldt als de oudste koloniale kerk ter wereld. Het is het enige gebouw uit de begintijd van de stad dat grotendeels intact is gebleven. De gotische kerk heeft een zijkapel in Manuelijnse stijl en bevat enkele graven uit de 16e en 17e eeuw.

Ook hier is de geschiedenis ongemakkelijk: in deze kerk werden tot slaaf gemaakte Afrikanen gedoopt voor ze werden verkocht.

Rua Banana: het oudste straatje

De Rua Banana wordt vaak omschreven als de oudste straat die door Europeanen in de tropen is aangelegd. Het smalle, geplaveide steegje loopt door het hart van het oude dorp en wordt geflankeerd door witgekalkte stenen huisjes met rieten daken. De oorspronkelijke bebouwing stamt uit de 15e en 16e eeuw, al zijn de huidige huisjes grondig gerestaureerd.

Loop de straat helemaal uit en je komt bij de Nossa Senhora do Rosário kerk. Onderweg zie je vaak lokale bewoners voor de deur zitten, soms met flesjes huisgestookte grogue (een lokale suikerrietdrank).

Ruïnes van de Sé Kathedraal

De Sé Kathedraal moest de pronkstuk van het eiland worden. De bouw begon in 1556 en duurde uiteindelijk tot 1693. Lang heeft de kathedraal niet kunnen pronken: in 1712 werd ze door Cassard en zijn kapers grondig geplunderd en grotendeels verwoest. Vandaag zijn alleen nog imposante muurresten te zien, samen met de graftombe van de eerste bisschop van Kaapverdië.

Klooster van São Francisco

Iets buiten het dorp ligt het klooster van São Francisco, gebouwd vanaf 1640. Het diende als religieus centrum en als opleidingsplek. Ook dit klooster overleefde de aanval van 1712 niet. Wat rest is een gedeeltelijk gerestaureerde ruïne in een rustige omgeving, ideaal voor een korte wandeling.

Praktische info: hoe kom je in Cidade Velha?

Cidade Velha ligt zo’n 10 tot 12 kilometer ten westen van Praia en is een ideale dagtrip vanuit de hoofdstad. Je hebt grofweg drie opties om er te komen.

Met de aluguer

De goedkoopste manier is de aluguer, een collectief minibusje dat tussen de dorpjes pendelt. Vertrek vanaf de Mercado de Sucupira in Praia. Aan de zijkant van de markt zie je witte minivans staan met “Cidade Velha” op de voorruit. Stap in het busje dat richting Cidade Velha rijdt.

Houd er rekening mee dat een aluguer pas vertrekt als hij vol zit. Dat kan even duren. Wil je liever niet wachten? Dan is een taxi (snelweg via Achada Grande) een goed alternatief. Hier lees je meer over het vervoer in Kaapverdië.

Met een georganiseerde tour

Wil je liever de geschiedenis horen van iemand die er alles van weet? Boek dan een dagtour vanuit Praia. Veel tours combineren Cidade Velha met een bezoek aan het binnenland van Santiago, een grogue-distilleerderij of de Sucupira markt.

→ Bekijk ook: meer tips voor een vakantie op Santiago

Hoe lang heb je nodig?

Voor de belangrijkste bezienswaardigheden (Pelourinho, Rua Banana, kerk, fort) ben je zo’n 2 tot 3 uur kwijt. Wil je ook lunchen en rustig rondkijken? Reken op een halve tot hele dag.

Eten en drinken in Cidade Velha

Aan de kustweg en rondom het centrale plein vind je een handvol restaurantjes met uitzicht op zee. De meeste serveren typisch Kaapverdische gerechten zoals:

• Cachupa: het nationale gerecht, een stoofpot van mais, bonen, vis of vlees
• Verse gegrilde vis: vaak met rijst en bonen, soms met de lokale stapreel (eekhoornvis)
• Pastel com diabo dentro: gefrituurde maispasteitjes gevuld met vis (de “duivel zit erin” omdat ze pittig zijn)

Reken op €8 tot €15 per persoon voor een eenvoudige maaltijd. Wil je iets bijzonders? Net buiten het dorp ligt een grogue-distilleerderij waar je kunt lunchen tussen de suikerrietvelden.

TIP! Neem voldoende contant geld (Kaapverdische escudo’s) mee. Veel kleine restaurantjes en lokale verkopers accepteren geen pin.

Cidade Velha in Santiago bezoeken: een must do

Een vakantie naar Santiago zonder een bezoek aan Cidade Velha? Niet doen. Op deze relatief kleine plek begint de geschiedenis van Kaapverdië en daarmee ook een belangrijk hoofdstuk uit de Atlantische geschiedenis. Tussen de ruïnes, de schandpaal en het fort krijg je een goed beeld van zowel de bloei als de duistere kanten van de koloniale tijd.

Combineer je bezoek met de andere highlights van Santiago, zoals het strand van Tarrafal of een wandeling in het Serra Malagueta park, en je hebt een mooie reis langs het meest gevarieerde eiland van Kaapverdië.

Voor meer achtergrond over de UNESCO status van Cidade Velha kun je de uitgebreide beschrijving op de website van African World Heritage Sites lezen.